Birinci Basamakta Opiyoid Olmayan Analjeziklerin Yan Etkileri, İlaç Etkileşimleri

Füsun YARIŞ* Mustafa Fevzi DİKİCİ**
*Doç. Dr.
Ondokuzmayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği AD,Samsun
**Doç. Dr.
Ondokuzmayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği AD,Samsun
Analjezikler en fazla reçete edilen ilaç gruplarından biridir. Türkiye’de tüm ilaç grupları değerlendirildiğinde, 2006’da kutu bazında en fazla satılan ilaç olan asetil salisilik asitten sonra penisilin, metamizol, sefazolin sodyum, metoprolol, parasetamol, flurbiprofen, gentamisinin geldiği görülmektedir (1). Ancak bu ilaçların ne kadarının birinci basamakta reçete edildiğine dair veri bulunmamaktadır. Türkiye’de 18- 65 yaş arasındaki 1889 kişide yapılmış olan bir prevalans çalışmasında ağrı kesici kullanma prevalansı yüzde 73,1 olarak bulunmuştur. Bunların onda dokuzunun hekimler tarafından reçete edildiği, onda birinin ise reçetesiz olarak alındığı bildirilmiştir (2). Analjezikler Amerika Birleşik Devletleri’nde de en sık reçete edilen ilaç grupları içinde yer almaktadır (3).
Analjezik ilaçlar:
a. Opiyoidler (narkotikler),
c. Opiyoid olmayan analjezikler (narkotik olmayan analjezikler),
d. Nöropatik ağrıda kullanılan ilaçlar,
e. Migren ilaçları (4) olarak gruplandırılabilir.
Opiyoid olmayan analjezikler grubunda asetil salisilik asit, parasetamol, metamizol sodyum, Nonsteroid Antiinflamatuvar İlaçlar (NSAİİ) yer almaktadır. Bu çalışmada opiyoid olmayan analjeziklerden özellikle de Nonsteroid Antiinflamatuvar İlaçlardan (NSAİİ) söz ederek, sıkça reçete ettiğimiz bu ilaçların yan etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşimlerini gözden geçireceğiz.
NSAİ İlaçlar:
Bu grup ilaçların farmakokinetik özelliklerine bakıldığında mide-barsak kanalında emilimleri iyidir. Karaciğerde ilk geçiş mekanizmaları düşüktür. Yüksek oranda albümine bağlanırlar ve dağılım hacimleri düşüktür. Bazılarının sinoviyumda birikme özellikleri vardır. Kronik böbrek yetmezliğinde atılımları azalır (5).
NSAİ İlaçların Yan Etkileri
1.Gastrointestinal sistem: Dispepsi, gastrik erozyon, üst GİS kanaması (peptik ülser hastalarında dikkat), barsak inflamasyonu. Özellikle yaşlı hastalarda gastrointestinal yan etkiler daha sık görülmektedir (6).
2.Üriner sistem: Glomerüler filtrasyonda azalma, akut böbrek yetmezliği; papiler nekroz, nefrotoksisite (7)
3.Pulmoner: Bronkospazm, astım alevlenmesi (astım hastalarında dikkat), pnömoni (5)
4.Nöropsikiyatrik; Baş ağrısı, baş dönmesi, huzursuzluklar, epilepsi nöbeti, aseptik menenjit (5)
5.Dermatolojik: Ürtiker, vaskülit, eritema multiforme, ilaç erüpsiyonu (alerjik zemini olan hastalarda dikkat) (5)
6.Hematolojik: Kanamaya eğilim, aplastik anemi, trombositopeni, agranülositoz (Antikoagülan kullanan, trombosit patolojileri olan hastalarda dikkat) (4)
7.Karaciğer: Toksik hepatit, kolestatik sarılık, karaciğer yetmezliği (4)
8.Sıvı retansiyonu, ödem: NSAİ İlaçlar sistolik ve diyastolik kan basıncını artırır, konjestif kalp yetmezliği ve miyokard infarktüsünü presipite edebilir. (hipertansiyonlu hastalarda dikkat) (6, 8)
9.Salisilatlar: Solunum stimülasyonu yapabilirler (4).
10.Suçiçeği, influenza gibi viral hastalığı olanlarda aspirin kullanımı Reye sendromu yapma olasılığı nedeniyle asetominofen tercih edilebilir (4).
11.Gebelik: NSAİ’lerin gebelerde kullanılması önerilmez. Tercihen parasetamol kullanılmalıdır (4).
12.Laktasyon: Emziren annelerde pek tercih edilmez. Kısa etkili ibuprofen ve diklofenakın süte geçen miktarı zararı olmayacak kadar düşüktür. Ancak bazı üretici firmalar yine de kullanılmamasını tavsiye etmektedir (4).
Birinci basamakta sık reçete edilen bazı ilaçlarla NSAİİ etkileşimleri (4,5):
Oral antikoagülanların etkisini artırırlar.
Antipsikotikler: Lityumun atılımını azaltırlar.
Oral antidiyabetik ilaçların etkisini artırırlar.
Fenitoin düzeyini artırırlar. Digoksin düzeyini artırırlar. Aminoglikozidlerin düzeyini artırırlar.
Antasitler emilimlerini yavaşlatırlar. Probenesid bu ilaçların atılımını yavaşlatır. Barbitüratlar bu ilaçların metabolik klirensini artırır. Kafein emilim hızlarını artırır. Kolestiramin emilimlerini yavaşlatır.
Östrojenler plazma konsantrasyonunu artırır.
Diüretikler nefrotoksik etkiyi artırır. Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri, Kinolonlar konvulsiyon riskini artırır. Kortikosteroidler: Gastrointestinal kanama riski artar. Antidepresanlar, Alfa blokerler, Diğer NSAİ ilaçlar, Ürikozürik ilaçlarla da etkileşirler.
Sonuç:
NSAİ ilaçlar birinci basamakta sıkça reçete ettiğimiz ilaçlardandır, ayrıca reçetesiz olarak da sıklıkla kullanılırlar. Reçetelerimizi yazarken bu ilaçların olası yan etkilerini dikkate almak, ayrıca özellikle eşlik eden başka hastalıkları bulunan ve ilaç kullanan hastaların reçetesiz olarak kullandığı ilaçlarını sorgulamak, iyi klinik uygulamanın önemli bir bileşenidir.

Kaynaklar:
1. TC Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzısıhha Mektebi Müdürlüğü Raporları, 2006.
2. Ozkan O, Hamzaoglu O, Erdine S, Balta E, Domac M. Use of analgesics in adults with pain complaints: prevalence and associated factors, Turkey. Rev Saude Publica. 2009 Feb;43(1):140- 6.
3. Rakel RE. The Family Physician. In Rakel RE. Textbook of Family Practice. Philadelphia. WB. Saunders Company, 2002. Sayfa 3- 19.
4. Kayaalp SO. TİK 5 Türkiye İlaç Kılavuzu 2007 Formüleri. Turgut Yayıncılık, İstanbul, 2007.
5. Hasçelik Z. Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. Ocak 2001.
6. Jones R, Rubin G, Berenbaum F, Scheiman J. Gastrointestinal and cardiovascular risks of nonsteroidal anti-inflammatory drugs.The American Journal of Medicine. 2008,121(6):464- 74.
7. Taber SS, Pasako DA. The epidemiology of drug-induced disorders: the kidney. Expert Opin Drug Saf. 2008 Nov;7(6):679- 90.
8. Aneja A, Farkouh ME. Adverse cardiovascular effects of NSAIDs: driven by blood pressure, or edema? Ther Adv Cardiovasc Dis. 2008 Feb; 2 (1): 53- 66.

Yayınlanma: 29.7.2010 | Görüntülenme: 6134
    Yorum Abonelik
    Oyla!
    Etiket Ekle
    Etiket:

    Kullanıcı:
    Parola:
    Yeni Üyelik Parola Hatırlat

    Ana Sayfa | Hakkımızda | İletişim | Kullanım Şartları | Gizlilik Politikası



    radyo dinle aşı takvimi podcast tips blog video blog kongre online dinle peaceful videos music videos blog klip şarkı sözü lyrics videos ilahi ezgi dinle