DİABET ve ANTİPSİKOTİK İLAÇLAR

 

 

 

Şizofreni hastalarında diabet riskinde artış bulunmaktadır ve bu risk bazı antipsikotik ilaçlar ile yükselmektedir. Bu risk, tipik ilaçlar olan Klozapin ve Olanzapin ve düşük etkili ilaçlarda, Risperidon veya güçlü etkili konvansiyonel ilaçlara göre daha fazladır. Kilo artışı diabet gelişimindeki mekanizmalardan biri olabilse de, bu ilaçların kastaki insulin etkisine olan direkt etkileri de önemli katkıda bulunabilir. Major psikozu olan hastalar diğer diabetik hastalar ile aynı şekilde tedavi edilmelidir; fakat diete, egzersize ve ilaç almaya uyum sağlamadaki zorluklar akılda tutulmalıdır. Kardiovasküler risk faktörlerinin tedavisi önemlidir.

Giriş

Şizofreni hastalarındaki bozulmuş insulin etkisi (insulin direnci) 55 yıl önce bildirilmiş ve sonrasında Avustralya’da doğrulanmıştır.1 Antipsikotik ilaçların yaygın kullanımı öncesinde bile şizofreni hastalarındaki diabet prevalansının genel popülasyona göre yüksek olduğu bulunmuştu. Şizofreni ile diabet arasındaki ilişkinin temelini oluşturan mekanizma halen bilinmemektedir.

Antipsikotik ilaçlar ve diabet

Bazı ilaçların şizofreni hastalarında diabet riskini arttırdığı bilinmektedir. Nadiren, bu durum diabetik ketoasidoz olarak ortaya çıkabilir. Fenotiazinler ve butirofenonlar gibi eski sınıf ilaçlar ile karşılaştırıldığında ekstrapiramidal yan etki oranlarının daha düşük olması nedeniyle atipik ilaçlar(Tablo 1) yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Fakat, atipik ilaçlarların bazıları daha iyi tolere edilmelerine rağmen diabet insidansını da arttırmaktadırlar. 40 yaşın altındaki hastalarda, eğer atipik antipsikotik kullanıyorlarsa diabet gelişimi için odds ratio 1.63 dür.2

 

Tablo1

Avustralya’da mevcut olan antipsikotik ilaçların sınıflaması

 Atipik

Düşük etkili*  konvansiyonel

Güçlü etkili konvansiyonel

Amisulprid

Aripiprazol

Klozapin

Olanzapin

Quetiapin

Risperidon

Klorpromazin

Pericyazine

Tiyoridazin

Droperidol

Flupenthixol

Flufenazin

Haloperidol

Trifluoperazin

Düşük etki; Klorpromazin’e göre eşit veya daha düşük etkili olarak tanımlanır.10

Tüm antipsikotikler diabet riskini aynı oranda arttırmaz.3 Birleşik Devletler sağlık planlarından  ikisinin incelemesinde bir yıl boyunca diabet gelişimi riski; Olanzapin ve “düşük etkili”* konvansiyonel antipsikotikler ile daha yüksek bulunmuştur. Risperidon veya “güçlü etkili” konvansiyonel ilaçlarda yüksek risk saptanmamıştır(Tablo 2).4 Prospektif bir çalışmada Klozapin ile tedavi edilen hastaların  %36.6’sında beş yıllık süreçte diabet ortaya çıkmıştır.5

Antipsikotik nedenli diabet mekanizmaları

Bazı antipsikotikler ile ilişkili olarak diabet riskinin artmasından sorumlu olan mekanizmalar tam olarak anlaşılamamıştır. Atipik antipsikotiklerin ve düşük etkili konvansiyonel antipsikotiklerin bazılarının kilo alımı yaptıkları bilinmektedir.6 Ayrıca, kilo alımı miktarının en azından Olanzapin ve Klozapin için terapötik yanıt oranı ile paralellik gösterdiği bilinmektedir.7 Antipsikotik tedaviye yanıt sırasında kilo artışı da değişkendir. Klozapin ve olanzapin en fazla miktarda kilo artışına, risperidon ve quetiapin hafif, aripiprazol ve amisulprid ise en az kilo artışına yol açar.8 Fakat, yeni ilaçların bazıları hakkında şuan için yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu ilaçların kilo artışı ve diyabetojenik potansiyelleri, daha yaygın kullanılmaları ile kanıtlanacaktır.

Obezite, duyarlı bireylerde diabet gelişimini kolaylaştırabilir. Bu yüzden, diabet insidansında artışın mekanizmalarından biri kilo artışıdır. Fakat, aslında antipsikotik tedavinin bırakılması sonrası hiperglisemi hızlıca düzelmektedir ve kilo artışı olmayan bazı hastalarda da diabet ortaya çıkabilmektedir. Bu durum başka mekanizmaların rol oynadığını gösterir. Ayrıca, klozapin ile tedavi edilen 82 hastada yapılan prospektif bir çalışmada, diabet gelişimi riskinin kilo artışından bağımsız olduğu bulunmuştur.5

Tablo 2

Antipsikotik tedavi ile diabet gelişimi riski

İlaç

Hasta sayısı

12-aylık odds ratio

 (%95 CI)

Tedavi almamış

2644

1.0

Düşük etkili* konvansiyonel

302

4.972

(CI 1.967–12.612)

 

Güçlü etkili konvansiyonel

785

1.945

(CI 0.794–4.786)

 

Olanzapin

656

4.289

(CI 2.102–8.827)

 

Risperidon

849

1.024

(CI 0.351–3.015)

 

CI   Güvenlik aralığı

 Tedavi olmamış hastalar ile karşılaştırıldığında önemli (p < 0.05)

 

 

Antipsikotik tedaviye bağlı diabet yüksek insulin düzeyleri ile ilişkilidir. Bu ilaçların,  şizofreni hastalarında önceden var olan insulin direncini arttırabileceği görülmektedir. Bazıları şüphesiz kilo artışı ile ilişkiyken, antipsikotiklerin kısa glukoz transportunu inhibe ettikleri  de gösterilmiştir. Bu ilaçların in vitro glukoz transportunu inhibe etme yetenekleri ile in vivo olarak hiperglisemiyi tetikleme kapasiteleri arasında güçlü bir ilişki vardır.9

Şizofreni hastalarında diabet tedavisi

Şizofreni ve diabetin sorunları ile yaşayan birini tedavi ederken neleri dikkate almak gerekir?

  • Şizofreni hastalarında diabet riskinin artmış olduğuna ve bazı antipsikotik ilaçların riski arttırdığına dikkat edin. Hastanın açlık kan şekerini kontrol edin ve kilosunu takip edin.
  • Antipsikotik ilaç tedavisi başlanacak olan ve bilinen diabeti olan hastaların kan şekerini daha sık takip edin.
  • Diet ve egzersiz konularında bilgilendirin, fakat şizofreni hastalarında uyum sağlamanın zor olabileceğini akılda tutun.
  • Hipoglisemik ilaçlara başlarken günde bir kez uygulanan tedavileri kullanmayı deneyin. Böylece tedavi daha kolay yürütülebilir. Metformin(önerilen ilk basamak tedavi) günde iki kez verilirken, şuan günde bir kez verilen iki sülfonilüre mevcuttur(gliclazide ve glimepride).
  • Şizofreni hastlarında kardiyovasküler mortalitede artış bulunmaktadır. Bu nedenle dislipidemi ve hipertansiyon gibi kardiyovasküler risk faktörlerini düzenli olarak değerlendirmeyi ve etkin şekilde tedavi etmeyi akılda tutun.
  • Ailesinde diabet öyküsü bulunan veya diabetin sık görüldüğü bir etnik gruba ait olan psikozlu hastalarda diabeti tetikleme potansiyeli daha az olan risperidon veya güçlü etkili konvansiyonel ilaçlardan birini kullanmayı deneyin(Tablo 2).

 

Major psikiyatrik hastalığı bulunan hastalarda diabet tedavisi net değildir. Obezite ile ilişkili diğer komorbiditelere de olan yararları nedeniyle kilo verilmesi veya kilo alımının önlenmesi her zaman denenmelidir. Yine de, başarılı olunsa bile tek başına bu yaklaşım ile diabet gelişimi veya ilerlemesi riski azalmayabilir.

 

 

 

Kaynaklar:

1. Martin FI, Alford FP. Insulin sensitivity in schizophrenia. Br Med J 1970;2:50.

2. Lean ME, Pajonk FG. Patients on atypical antipsychotic drugs: another high-risk group for type 2 diabetes: response to Hardy and Breier [letter]. Diabetes Care 2003;26:3202-3.

3. Koro CE, Fedder DO, L’Italien GJ, Weiss SS, Magder LS, Kreyenbuhl J, et al. Assessment of independent effect of olanzapine and risperidone on risk of diabetes among patients with schizophrenia: population based nested case-control study. Br Med J 2002;325:243.

4. Gianfrancesco F, Grogg A, Mahmoud R, Wang RH, Meletiche D. Differential effects of antipsychotic agents on the risk of development of type 2 diabetes mellitus in patients with mood disorders. Clin Ther 2003;25:1150-71.

5. Henderson DC, Cagliero E, Gray C, Nasrallah RA, Hayden DL, Schoenfeld DA, et al. Clozapine, diabetes mellitus, weight gain, and lipid abnormalities: A five-year naturalistic study. Am J Psychiatry 2000;157:975-81.

6. Allison DB, Casey DE. Antipsychotic-induced weight gain: a review of the literature. J Clin Psychiatry 2001;62 Suppl 7:22-31.

7. Czobor P, Volavka J, Sheitman B, Lindenmayer JP, Citrome L,McEvoy J, et al. Antipsychotic-induced weight gain and therapeutic response: a differential association. J Clin Psychopharmacol 2002;22:244-51.

8. Clark NG. Consensus development conference on antipsychotic drugs and obesity and diabetes. Diabetes Care 2004;27:596-601.

9. Dwyer DS, Donohoe D. Induction of hyperglycemia in mice with atypical antipsychotic drugs that inhibit glucose uptake. Pharmacol Biochem Behav 2003;75:255-60.

10. Leucht S, Wahlbeck K, Hamann J, Kissling W. New generation antipsychotics versus low-potency conventional antipsychotics: a systematic review and meta-analysis. Lancet 2003;361:1581-9.

 

Joseph Proietto

Sir Edward Dunlop Medical Research Foundation Professor of Medicine, University of Melbourne and Department of Medicine, Heidelberg Repatriation Hospital, Austin Health, Melbourne

Australian Presciber.2004:27(5);118-

Yayınlanma: 22.8.2007 | Görüntülenme: 13006
    Yorum Abonelik
    Oyla!
    Etiket Ekle
    Etiket:

    Kullanıcı:
    Parola:
    Yeni Üyelik Parola Hatırlat

    Ana Sayfa | Hakkımızda | İletişim | Kullanım Şartları | Gizlilik Politikası



    radyo dinle aşı takvimi podcast tips blog video blog kongre online dinle peaceful videos music videos blog klip şarkı sözü lyrics videos ilahi ezgi dinle